“Çocuklarınızı Kıyaslamayın” ifadesi, çocuk psikolojisi ve pedagojisinde ebeveynlerin kaçınması gereken en temel davranışlardan birini vurgular. Bu yaklaşımın ayrıntılı açıklaması şu temel başlıklar altında toplanabilir:
1. Bireysel Benzersizliğin İhlali: Her çocuk; genetik mirası, mizacı, yetenekleri ve ilgi alanlarıyla kendine özgü bir bireydir. Bir çocuğu başkasıyla (kardeşi, komşunun çocuğu veya sınıf arkadaşı) kıyaslamak, onun bu benzersizliğini görmezden gelmek demektir. Her çiçeğin farklı zamanlarda ve farklı koşullarda açması gibi, her çocuğun gelişim hızı da farklıdır.
2. Özgüven ve Özsaygı Kaybı: Sürekli başkalarıyla karşılaştırılan çocuk, kendisini “yetersiz” ve “değersiz” hissetmeye başlar. Başarıları takdir edilmek yerine eksikleri başka çocukların artılarıyla vurgulandığında, çocukta “Ben ne yaparsam yapayım asla yeterli olamayacağım” düşüncesi gelişir. Bu durum, yetişkinlikte de devam eden kronik bir özgüven eksikliğine yol açabilir.
3. Ebeveyn-Çocuk Bağının Zayıflaması: Çocuklar, ebeveynleri tarafından koşulsuz sevilmek ve kabul edilmek isterler. Kıyaslama yapıldığında çocuk, ebeveyninin sevgisinin bir “şarta” (başarıya veya uslu olmaya) bağlı olduğunu hisseder. Bu durum, çocuk ile ebeveyn arasındaki güven bağını zedeler ve çocuğun ebeveyninden uzaklaşmasına, duygularını gizlemesine neden olur.
4. Kardeş Kıskançlığı ve Sosyal Çatışma: Özellikle kardeşler arasında yapılan kıyaslamalar, ömür boyu sürebilecek bir rekabetin ve düşmanlığın tohumlarını atar. “Kardeşin gibi çalışkan ol” gibi ifadeler, kardeşler arasındaki sevgi bağını zayıflatır ve yerini kıskançlığa, öfkeye bırakır. Aynı durum arkadaş çevresindeki kıyaslamalar için de geçerlidir; çocuk sosyal çevresindeki insanları dost olarak değil, yenilmesi gereken rakipler olarak görmeye başlar.
5. Motivasyonun Kırılması: Ebeveynler genellikle kıyaslamayı bir “kamçı” veya “motivasyon aracı” olarak kullanırlar. Ancak bu yöntem çoğu zaman ters teper. Çocuk, “Nasılsa o benden daha iyi, denememe gerek yok” diyerek çabalamayı bırakabilir veya başarısızlık korkusuyla yeni şeyler denemekten kaçınabilir.
6. Sağlıklı Yaklaşım: Kendisiyle Kıyaslamak: Doğru olan yöntem, çocuğu başkalarıyla değil, kendi geçmişteki haliyle kıyaslamaktır. “Geçen ay bu konuyu anlamakta zorlanıyordun ama şimdi çok daha iyi yapıyorsun” gibi bir yaklaşım, çocuğun kendi gelişimini görmesini sağlar ve içsel motivasyonunu artırır.
Sonuç olarak, çocukları kıyaslamak onları geliştirmek yerine duygusal olarak yaralar. Onları oldukları gibi kabul etmek, güçlü yönlerini desteklemek ve zayıf yönlerini geliştirmeleri için güvenli bir ortam sunmak, sağlıklı bir gelişim için esastır.
Başkalarının özenle filtreler ile seçilmiş, yaşam kesitlerini, kendi hayatımızın, gerçekleri ile karşılaştırmak – kıyaslamak; zihnimize, ilişkilerimize ve özsaygımıza ciddi zararlar veriyor. Peki bu durumda neler yapılabilir. Olumlu-sağlıklı kıyaslama nasıl yapılır?
